Alienacja rodzicielska wpływa nie tylko na relację dziecka z rodzicem. Jej skutkiem może być także ograniczenie kontaktów z dziadkami. Problem narasta w przypadku rodzin po przebytym rozwodzie. Zwłaszcza z nierozstrzygniętą kwestią kontaktów dziecka ze starszymi członkami rodziny. Dziadkowie nie muszą być jednak bezradni. Polskie prawo, w postaci przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, przewiduje możliwość uregulowania tej kwestii. Najważniejsze znaczenie ma zawsze dobro dziecka. To ono powinno być podstawowym kryterium oceny, czy utrzymywanie relacji z dziadkami ma w takiej sytuacji sens. W niniejszym poradniku wskazujemy, jaki jest związek alienacji rodzicielskiej i kontaktu z dziadkami. Wskazujemy prawa i obowiązki starszyzny.
Alienacja rodzicielska to sformułowanie, którego próżno dosłownie szukać w przepisach prawnych. Termin ukuł się niezależnie od prawodawstwa, jako pewien proces degenerujący relacje społeczne. Oznacza on nic innego, jak działania, które utrudniają lub uniemożliwiają kontakt dziecka z jednym z rodziców. Alienacja rodzicielska przybiera zróżnicowane formy. Może, w niektórych przypadkach, polegać na:
Alienacja rodzicielska ma także inne, długofalowe i dalekosiężne skutki. Może dotyczyć także dalszej rodziny, w tym dziadków. Jej mechanizm, w takim przypadku, polega na tym, że dziecko stopniowo traci kontakt z dziadkami. Nie każde ograniczenie relacji kwalifikuje się jako alienację. Czasami istnieją uzasadnione powody, aby kontakty ograniczyć. To dlatego omawiane zjawisko jest niekiedy trudne do jednoznacznego rozstrzygnięcia i wymaga pomocy profesjonalistów.
Dziadkowie, w wyniku alienacji rodzicielskiej, stopniowo tracą kontakt z wnuczką, wnukiem lub wnukami. Najczęściej dotyczy to jednej strony, czyli np. tylko rodziców małżonka lub tylko rodziców małżonki. Sytuacja jest szczególnie trudna, gdy wcześniej dziadkowie regularnie i aktywnie uczestniczyli w życiu dziecka. Zdarza się, że dziecko ma już bardzo rozbudowane, regularne kontakty z dziadkami, którzy np. odbierali je ze szkoły czy spędzali razem wakacje. Nagłe zaprzestanie widzeń i rozmów może być bolesnym doświadczeniem, z którym starszeństwo często sobie nie radzi. Alienacja może wywoływać szereg przykrych doświadczeń emocjonalnych. Warto jednak wiedzieć, że w przypadku braku możliwości negocjacji ze skonfliktowanym rodzicem, istnieje jeszcze jedna opcja. Dziadkowie mogą w takiej sytuacji rozważyć sądowe uregulowanie kontaktów z wnukiem.
Rozwód rodziców nie oznacza, że dziadkowie automatycznie zostają odsunięci z życia wnuków. Sama sprawa rozwodowa nie odbiera dziadkom możliwości dochodzenia kontaktów z wnukiem. Dalej, tak jak we wcześniejszym okresie, mogą się z nim spotykać, jeśli nie istnieją uzasadnione powody, które wskazywałyby na inny stan faktyczny. Warto jednocześnie zaznaczyć, że rozwód nie dotyka obszarów związanych z udziałem dziadków w wychowaniu dziecka. W postępowaniu rozwodowym sąd rozstrzyga przede wszystkim kwestie dotyczące małżonków i ich dzieci. Sposób utrzymywania kontaktów z dzieckiem po rozwodzie może zostać określony przez sąd, jeżeli rodzice nie dojdą do porozumienia.
Kwestie kontaktów dziecka z poszczególnymi członkami rodziny regulują przepisy Ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Dokładne zapisy dotyczącej tej kwestii zostały ujęte w części „Kontakty z dzieckiem”. Zgodnie z art. 113⁶: „niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów” i jak czytamy w dalszym fragmencie tego samego oddziału, „przepisy stosuje się odpowiednio do kontaktów rodzeństwa, dziadków, powinowatych w linii prostej, a także innych osób, jeżeli sprawowały one przez dłuższy czas pieczę nad dzieckiem”.
Odpowiedź na to pytanie jest prosta. Przepisy nie określają jednej dopuszczalnej czy nawet sugerowanej częstotliwości kontaktów dziadków z wnukami. Nie da się, jednoznacznie stwierdzić, czy w danej sytuacji dziadkowie mogą widzieć się z wnukami raz na tydzień, czy raz na dwa tygodnie. Nie ma więc zasady, zgodnie z którą babcia lub dziadek mogliby się kierować w tym przypadku. O ile prawo do utrzymania kontaktów istnieje, to nie jest ono zbyt precyzyjne. Jeżeli rodzice i dziadkowie nie potrafią się porozumieć, sposób kontaktów może określić sąd. Sąd powinien kierować się przede wszystkim dobrem dziecka. Może także zmienić wcześniejsze rozstrzygnięcie, jeżeli wymaga tego sytuacja młodego członka rodziny.
Prawo określa sposoby kontaktów z dzieckiem. Mogą one przybierać formę:
Jak wiemy, nie wszystkie formy kontaktu są ze sobą równoważne. Osobiste spotkanie ma inną wagę niż wymienienie kilku wiadomości przez komunikator internetowy. Dla małego dziecka osobiste spotkanie może być znacznie ważniejsze niż rozmowa telefoniczna. Sąd może określić konkretny sposób kontaktowania się z dzieckiem. W wyjątkowych sytuacjach może także ograniczyć kontakty do określonych form porozumiewania się na odległość.
Alienacja rodzicielska skutkująca pogorszeniem się relacji na linii wnuczek-dziadkowie może być powodem do złożenia wniosku. Dziadkowie mogą złożyć wniosek o uregulowanie kontaktów z dzieckiem. Sprawa należy do właściwości sądu opiekuńczego. We wniosku warto dokładnie opisać sytuację. Należy wskazać między innymi:
W przygotowaniu takiego pisma, a także w procesie mediacji z rodzicami i próbą osiągnięcia konsensusu pozasądowymi metodami pomagamy my, czyli Kancelaria Adwokacka Anna Wołczkiewicz. Zapraszamy Państwa do kontaktu, konsultacji stacjonarnej i elektronicznej.
Dla ustawodawcy to relacja dzieci z rodzicami jest kluczowa. Dziadkowie nie mają sami z siebie obowiązku utrzymywania relacji z wnukami. W szczególności na takim poziomie, jak rodzice. Nie można na przykład przyjąć, że każda babcia i każdy dziadek muszą regularnie odwiedzać wnuki. Jest to pewien przywilej, ale nie coś, co mogłoby pociągnąć za sobą dodatkowe skutki. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy sprawa kontaktów zostanie uregulowana sądownie. Wtedy już powinny być realizowane zgodnie z wydanym orzeczeniem. Co, jeśli chodzi o relacje dziadków z wnukami? Dziadkowie zobowiązani są respektować dobro dziecka. Nie mogą wykorzystywać kontaktów do eskalowania konfliktu z rodzicami. Nie powinni również stawiać dziecka w sytuacji, w której musi opowiadać się po jednej ze stron konfliktu.
Skutkiem takiej okoliczności życiowej jest utrata możliwości współwychowywania wnucząt, osłabienie relacji rodzinnych, a także zerwanie takich relacji na stałe. Małe dzieci, które dopiero uczą się poznawać osoby, mogą całkowicie zatracić pamięć o kontaktach z dziadkami z przeszłości. Z kolei starsze dzieci zwykle mocno przeżywają utratę takich relacji, a w niektórych sytuacjach odwrotnie, cieszą się z takiego rezultatu. W praktyce więc każda sprawa wymaga indywidualnej oceny.
Jeżeli kontakty z dziadkami zagrażają dobru dziecka albo je naruszają, sąd może je ograniczyć. W odpowiednich przypadkach może również zakazać kontaktów, jeśli ma to konkretne uzasadnienie. Najczęściej organ kieruje się dobrem dziecka, czyli potencjalnym wpływem dalszych kontaktów na zdrowie, funkcjonowanie, uczucia młodego członka rodziny. Przepisy przewidują możliwość ograniczenia lub całkowitego zakazu kontaktów, jeżeli ich utrzymywanie poważnie zagraża dobru dziecka lub je narusza. Przykładem może być sytuacja, w której dziadkowie źle traktują swoje wnuczęta, zarówno pod kątem przemocy fizycznej, werbalnej, jak i emocjonalnej, a więc kwestie które mogą naruszać nawet zapisy prawa karnego.
Alienacja rodzicielska niszczy relacje pomiędzy rodzicami i dziećmi. Wpływa także na osłabienie więzi rodzinnych i ograniczenie lub urwanie kontaktu z dziadkami. Dziadkowie, jeśli się nie dogadają z rodzicami w sprawie spotkań z wnuczkami, mogą dochodzić swoich praw w sądzie. Warto jednak pamiętać, że rozognienie kontaktu bardzo często przynosi negatywny rezultat. Konflikt pomiędzy dorosłymi nigdy nie powinien być ponad dobrem dziecka. Czasami, dla wyższego dobra, warto zmienić swoje nastawienie.
Problemy finansowe jednego z małżonków często budzą obawy o bezpieczeństwo wspólnego majątku. Wiele osób zastanawia się, czy komornik może zająć konto bankowe żony za zobowiązania męża, nawet jeśli sama nie brała udziału w zaciąganiu długu. Odpowiedź nie jest jednoznaczna, ponieważ zależy przede wszystkim od ustroju majątkowego małżonków, momentu powstania zobowiązania oraz rodzaju majątku, z którego prowadzona jest egzekucja. Polskie przepisy przewidują zarówno sytuacje, w których majątek współmałżonka jest chroniony, jak i takie, gdy komornik może skutecznie sięgnąć po środki zgromadzone na wspólnym rachunku czy składniki majątku objęte wspólnością majątkową. W praktyce ogromne znaczenie ma także to, czy dług powstał przed ślubem, czy już w trakcie małżeństwa oraz, czy drugi małżonek wyraził zgodę na dane zobowiązanie.
Z chwilą zawarcia małżeństwa między małżonkami co do zasady powstaje wspólność majątkowa. Oznacza to, że większość dochodów oraz składników majątku nabytych po ślubie staje się majątkiem wspólnym obojga małżonków. Do majątku wspólnego zalicza się między innymi wynagrodzenie za pracę, środki zgromadzone na rachunkach bankowych czy przedmioty kupione po zawarciu małżeństwa.
Nie oznacza to jednak automatycznie, że żona odpowiada za wszystkie długi męża. Kluczowe znaczenie ma to, czy zobowiązanie zostało zaciągnięte za zgodą współmałżonka oraz czy wierzyciel posiada tytuł wykonawczy również przeciwko drugiemu małżonkowi. Jeżeli mąż zaciągnął kredyt lub pożyczkę samodzielnie, bez wiedzy i zgody żony, wierzyciel zwykle może prowadzić egzekucję jedynie z majątku osobistego dłużnika. W praktyce jednak sytuacja komplikuje się wtedy, gdy małżonkowie posiadają wspólne konto bankowe lub wspólny majątek. Wiele wątpliwości w tym zakresie może rozwiać kontakt z kancelarią adwokacką.
Warto pamiętać, że majątek wspólny nie jest podzielony na konkretne udziały. Do momentu ustania wspólności majątkowej nie można wskazać, jaka część pieniędzy na wspólnym rachunku należy do męża, a jaka do żony. Z tego powodu komornik często dokonuje zajęcia całego rachunku, pozostawiając małżonkom konieczność późniejszego dochodzenia swoich praw.
Moment powstania długu ma ogromne znaczenie dla zakresu odpowiedzialności majątkowej małżonków. Inaczej traktowane są zobowiązania powstałe jeszcze przed ślubem, a inaczej te zaciągnięte już podczas trwania małżeństwa. Długi powstałe przed zawarciem małżeństwa co do zasady obciążają wyłącznie osobę, która je zaciągnęła. Oznacza to, że jeśli mąż miał niespłacone zobowiązania jeszcze przed ślubem, wierzyciel nie może automatycznie prowadzić egzekucji z majątku osobistego żony.
W praktyce wierzyciel może dochodzić należności z:
- majątku osobistego dłużnika,
- wynagrodzenia za pracę dłużnika,
- dochodów uzyskiwanych z działalności gospodarczej,
- udziału dłużnika w majątku wspólnym po ustaniu wspólności majątkowej.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy zobowiązanie zostało zaciągnięte już po ślubie. Jeśli żona wyraziła zgodę na kredyt, pożyczkę lub inne zobowiązanie, wierzyciel może dochodzić spłaty również z majątku wspólnego. Taka zgoda nie zawsze musi mieć formę pisemną, choć w przypadku wielu umów banki wymagają podpisu współmałżonka.
W przypadku zobowiązań związanych z codziennym funkcjonowaniem rodziny, takich jak rachunki za mieszkanie czy zakupy niezbędnych produktów, oboje małżonkowie mogą odpowiadać solidarnie nawet wtedy, gdy formalnie umowę podpisał tylko jeden z nich.
Komornik nie może dowolnie zajmować majątku osoby, która nie jest dłużnikiem. Aby egzekucja mogła zostać skierowana do majątku wspólnego małżonków, wierzyciel musi spełnić określone warunki przewidziane w przepisach prawa.
Najczęściej do zajęcia majątku wspólnego dochodzi wtedy, gdy:
- dług został zaciągnięty za zgodą drugiego małżonka,
- zobowiązanie powstało w związku z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego,
- wierzyciel uzyskał klauzulę wykonalności również przeciwko małżonkowi dłużnika,
- egzekucja prowadzona jest z majątku objętego wspólnością ustawową.
W praktyce komornik może zająć między innymi wspólne konto bankowe, samochód zakupiony po ślubie czy wynagrodzenie wpływające na rachunek wspólny. Nie oznacza to jednak, że żona całkowicie traci możliwość obrony swoich praw. Jeżeli określone składniki majątku należą wyłącznie do niej, może wykazać, że stanowią jej majątek osobisty. Dotyczy to przykładowo rzeczy nabytych przed ślubem, przedmiotów otrzymanych w drodze darowizny lub spadku oraz środków pochodzących wyłącznie z jej majątku osobistego. Bardzo ważne znaczenie mają dokumenty potwierdzające pochodzenie pieniędzy lub własność konkretnych składników majątku. W sporze z komornikiem lub wierzycielem to właśnie one często decydują o skutecznej ochronie majątku współmałżonka.
Wspólny rachunek bankowy jest jednym z najczęstszych problemów pojawiających się podczas egzekucji komorniczej. Wiele małżeństw korzysta z jednego konta do codziennych wydatków, wpływu wynagrodzeń czy opłacania rachunków. W sytuacji zadłużenia jednego z małżonków może to jednak prowadzić do poważnych komplikacji. Komornik ma prawo zająć wspólne konto bankowe, jeśli jednym z jego współposiadaczy jest dłużnik. Bank po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu blokuje środki znajdujące się na rachunku do wysokości wskazanej przez komornika.
W praktyce oznacza to, że:
- żona może czasowo utracić dostęp do swoich pieniędzy,
- zablokowane mogą zostać również środki pochodzące wyłącznie z jej wynagrodzenia,
- konieczne może być wykazanie, jaka część pieniędzy należy do współmałżonka niebędącego dłużnikiem,
- odzyskanie środków często wymaga złożenia odpowiednich wniosków lub pozwu przeciwegzekucyjnego.
Sama obecność nazwiska żony na rachunku nie gwarantuje pełnej ochrony przed egzekucją. Bank nie analizuje bowiem pochodzenia środków znajdujących się na wspólnym koncie. Dla instytucji finansowej kluczowe jest to, że dłużnik jest współwłaścicielem rachunku. Z tego względu osoby prowadzące oddzielne finanse często decydują się na korzystanie z osobnych rachunków bankowych, szczególnie gdy jeden z małżonków prowadzi działalność gospodarczą lub ma problemy finansowe.
Rozdzielność majątkowa to ustrój, w którym każdy z małżonków posiada własny, odrębny majątek i samodzielnie odpowiada za swoje zobowiązania. Może zostać ustanowiona poprzez podpisanie intercyzy u notariusza albo na mocy orzeczenia sądu. Warto zauważyć, że rozdzielność majątkowa znacząco ogranicza ryzyko prowadzenia egzekucji z majątku drugiego małżonka. Jeśli między małżonkami istnieje rozdzielność, wierzyciel jednego z nich co do zasady nie może sięgać po majątek należący wyłącznie do drugiego współmałżonka.
Nie oznacza to jednak całkowitej ochrony przed komornikiem. Wierzyciel nadal może dochodzić należności z majątku należącego do dłużnika, a także badać, czy rozdzielność majątkowa nie została ustanowiona wyłącznie w celu pokrzywdzenia wierzycieli. Znaczenie ma również moment ustanowienia rozdzielności. Jeżeli została ona zawarta jeszcze przed powstaniem zadłużenia, ochrona majątku współmałżonka jest zwykle znacznie skuteczniejsza. Gdy jednak intercyza pojawia się dopiero wtedy, gdy długi już istnieją, wierzyciel może próbować podważyć jej skuteczność.
Warto pamiętać, że sama rozdzielność majątkowa nie powoduje automatycznego podziału majątku wspólnego. Aby całkowicie uporządkować kwestie własności, małżonkowie często dokonują dodatkowo podziału majątku.
Wiele osób zaczyna interesować się intercyzą dopiero wtedy, gdy pojawiają się problemy finansowe jednego z małżonków. Powstaje wówczas pytanie, czy podpisanie rozdzielności majątkowej po powstaniu długu może skutecznie ochronić majątek rodziny.
Intercyza zawarta po zaciągnięciu zobowiązania nie powoduje automatycznego wygaśnięcia odpowiedzialności za wcześniejsze długi. Wierzyciel nadal może dochodzić należności z majątku wspólnego istniejącego w chwili powstania zobowiązania. W praktyce podpisanie intercyzy po pojawieniu się zadłużenia może:
- ograniczyć odpowiedzialność za przyszłe zobowiązania,
- zabezpieczyć przyszłe dochody drugiego małżonka,
- utrudnić dalsze powiększanie majątku wspólnego podlegającego egzekucji,
- zmniejszyć ryzyko kolejnych zajęć komorniczych.
Jednocześnie należy liczyć się z tym, że wierzyciel może zakwestionować czynności mające na celu ukrycie majątku przed egzekucją. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy rozdzielność majątkowa została ustanowiona już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego lub tuż przed nim. Sądy analizują wtedy, czy działania małżonków nie miały na celu pokrzywdzenia wierzycieli. Jeśli tak się stanie, część czynności może zostać uznana za bezskuteczną wobec wierzyciela. W skrajnych przypadkach doprowadzić to może nawet do upadłości konsumenckiej jednego z małżonków.
Zdarzają się sytuacje, w których komornik zajmuje środki należące do osoby, która formalnie nie jest dłużnikiem. Dotyczy to szczególnie wspólnych rachunków bankowych albo sytuacji, gdy na konto wpływa wynagrodzenie wyłącznie jednego z małżonków. W takiej sytuacji nie należy pozostawać biernym. Im szybciej zostaną podjęte odpowiednie działania, tym większa szansa na odzyskanie pieniędzy.
W pierwszej kolejności warto:
- skontaktować się z kancelarią komorniczą i wyjaśnić sytuację,
- przedstawić dokumenty potwierdzające pochodzenie środków,
- złożyć wniosek o zwolnienie rachunku lub części środków spod egzekucji,
- rozważyć wniesienie powództwa przeciwegzekucyjnego.
Bardzo istotne znaczenie mają dowody. Mogą to być wyciągi bankowe, umowy o pracę, potwierdzenia przelewów czy dokumenty potwierdzające rozdzielność majątkową. Jeżeli komornik działa zgodnie z wnioskiem wierzyciela i obowiązującymi przepisami, sam kontakt telefoniczny może nie wystarczyć. W części przypadków konieczne jest skierowanie sprawy do sądu. Warto wtedy skorzystać z pomocy prawnika specjalizującego się w postępowaniach egzekucyjnych.
Najlepszą ochroną przed problemami związanymi z egzekucją komorniczą jest odpowiednio wczesne zabezpieczenie swoich finansów. Gdy zadłużenie jest już wysokie i rozpoczęła się egzekucja, możliwości działania bywają znacznie ograniczone. Osoby chcące ograniczyć ryzyko odpowiedzialności za cudze długi powinny przede wszystkim świadomie zarządzać majątkiem i dokumentacją finansową. Ogromne znaczenie ma także znajomość podstawowych zasad odpowiedzialności małżonków za zobowiązania.
Z pewnością niezwykle pomocne będzie ustanowienie rozdzielności majątkowej przed pojawieniem się problemów finansowych, korzystanie z oddzielnych rachunków bankowych oraz dokumentowanie pochodzenia środków i własności majątku. Warto również regularnie sprawdzać swoją sytuację finansową oraz reagować na pierwsze sygnały problemów ze spłatą zobowiązań. W wielu przypadkach wcześniejsze negocjacje z wierzycielem pozwalają uniknąć postępowania komorniczego.
Przemoc ekonomiczna to bez wątpienia jedna z najtrudniejszych do rozpoznania form przemocy, która może występować zarówno w relacjach prywatnych, jak i zawodowych. Jej ofiary nierzadko przez długi czas nie zdają sobie sprawy, że są systematycznie pozbawiane niezależności finansowej, co prowadzi do bardzo głębokiego uzależnienia od sprawcy. Mimo że nie zostawia śladów fizycznych, to i tak skutki przemocy ekonomicznej bywają równie niszczące jak przemoc psychiczna czy fizyczna. Warto z nią walczyć, ponieważ może ona skutecznie wyniszczać.
Przemoc ekonomiczna to celowe działanie mające na celu ograniczenie drugiej osoby w dostępie do środków finansowych lub kontroli nad własnymi zasobami materialnymi. W większości przypadków polega na systematycznym pozbawianiu ofiary możliwości zarabiania, oszczędzania, decydowania o wydatkach lub korzystania z własnych pieniędzy. W polskim prawie przemoc ekonomiczna nie funkcjonuje jako osobne przestępstwo, aczkolwiek może być kwalifikowana jako naruszenie obowiązku alimentacyjnego, przemoc domowa lub forma znęcania się (art. 207 Kodeksu karnego). Najczęściej sprawcą przemocy ekonomicznej jest partner życiowy, aczkolwiek warto podkreślić, że może to być również członek rodziny, opiekun prawny lub nawet pracodawca. Przemoc ta ma charakter długofalowy i systemowy. Jej głównym celem jest podporządkowanie ofiary i pozbawienie jej jakiejkolwiek autonomii. W przypadku przemocy ekonomicznej dobrym wyborem będzie skontaktowanie się z kancelarią adwokacką Wołczkiewicz. Specjalizuje się ona nie tylko w sprawach rozwodowych, ale również w pomaganiu osobom, które są dotknięte różnymi formami przemocy.
Typowe przejawy przemocy ekonomicznej to zabieranie ofierze pieniędzy, zakazywanie pracy zarobkowej lub wymuszanie pełnej kontroli nad domowym budżetem. Warto jednak podkreślić, że pojęcie to jest bardzo szerokie, a przemoc ekonomiczna może przybierać różne formy. Do częstych form należą chociażby:
Warto nadmienić, że przemoc ekonomiczna może również występować wśród osób starszych, gdzie dzieci lub opiekunowie przejmują ich emerytury, rentę lub mieszkanie i wykorzystują je do własnych celów. Nierzadko ofiary nie są w stanie się bronić z powodu zależności, choroby lub braku wiedzy. Przemoc ekonomiczna jest jednak bardzo destrukcyjna, dlatego nie można wyrażać na nią aprobaty.
Przemoc ekonomiczna prowadzi do stopniowej utraty samodzielności. Może to skutkować całkowitym uzależnieniem od sprawcy – zarówno emocjonalnym, jak i finansowym. Osoba pozbawiona środków do życia staje się absolutnie bezradna, co uniemożliwia jej odejście z toksycznej relacji. Długotrwałe narażenie na tę formę przemocy może prowadzić do głębokiej depresji, stanów lękowych, a nawet prób samobójczych. Jednym z największych zagrożeń jest to, że przemoc ekonomiczna bardzo rzadko bywa traktowana poważnie – zarówno przez otoczenie, jak i przez same ofiary. Brak widocznych śladów czy brutalnych incydentów wpływa na to, że zjawisko to pozostaje ukryte przez lata. Sprawcy często wykorzystują argument, że utrzymują rodzinę albo lepiej wiedzą, jak zarządzać pieniędzmi, przez co trudno im przypisać bezpośrednią winę bez dowodów. Brak dostępu do własnych środków utrudnia także uzyskanie pomocy prawnej, psychologicznej czy schronienia. W przypadku podejrzenia, że padło się ofiarą takiej przemocy, należy jednak czym prędzej działać. W przeciwnym razie można narazić się na wiele reperkusji.
Skutki przemocy ekonomicznej są niestety długofalowe i wielowymiarowe. Osoby doświadczające tej formy przemocy zupełnie tracą poczucie sprawczości, a ich zależność od sprawcy pogłębia się z czasem. Brak kontroli nad finansami uniemożliwia tak naprawdę planowanie przyszłości, podejmowanie decyzji i realizowanie podstawowych potrzeb życiowych. Utrata dostępu do środków materialnych nierzadko prowadzi do społecznej izolacji. Przyczynia się do tego, że ofiary rezygnują z kontaktów towarzyskich, opieki medycznej czy aktywności zawodowej, bowiem nie mogą ponieść żadnych kosztów. Długotrwała zależność finansowa wpływa także negatywnie na stan psychiczny, zwiększając ryzyko problemów z własnymi emocjami. W przypadkach skrajnych przemoc ekonomiczna może doprowadzić do sytuacji bezdomności, szczególnie gdy sprawca pozbawia ofiarę mieszkania lub środków do życia po rozstaniu. Jeśli szukasz pomocy z prawa karnego i wielu innych gałęzi prawa, to zaufaj Adwokatowi Wołczkiewicz. Z pomocą tej kancelarii zażegnanie problemów stanie się znacznie prostsze.
W Polsce przemoc ekonomiczna coraz częściej pojawia się w dyskursie publicznym, aczkolwiek nadal brakuje jednoznacznych regulacji prawnych. Mimo że można ją kwalifikować jako formę znęcania się psychicznego lub naruszenie obowiązków alimentacyjnych, to nie istnieje osobny przepis penalizujący ten typ przemocy. W praktyce oznacza to niemałe trudności w zgłaszaniu i udowadnianiu przypadków przemocy ekonomicznej. Ofiary nierzadko nie wiedzą, do jakich instytucji się zwrócić ani jakie mają prawa. Z danych organizacji pozarządowych wynika, że przemoc ekonomiczna dotyczy przede wszystkim kobiet w związkach małżeńskich lub nieformalnych, aczkolwiek coraz częściej zgłaszają się również osoby starsze, które są finansowo wykorzystywane przez swoją rodzinę.
Zasada równej stopy życiowej jest podstawową normą obowiązującą w małżeństwie i rodzinie. Oznacza ona, że małżonkowie lub partnerzy powinni mieć równy dostęp do wspólnych zasobów i korzystać z nich na takich samych prawach. W polskim systemie prawnym zasada ta znajduje odzwierciedlenie chociażby w przepisach dotyczących wspólności majątkowej. Jej naruszanie może być przesłanką do ustalenia przemocy ekonomicznej, o ile jeden z partnerów zawłaszcza wspólne środki lub odmawia drugiemu dostępu do nich. Zasada ta chroni także dzieci, które powinny mieć zapewnione utrzymanie i dostęp do wszelkich środków niezbędnych do życia, nawet jeśli jedno z rodziców nie mieszka już z rodziną.
W praktyce przemoc ekonomiczna relatywnie rzadko wygląda spektakularnie. Są to bowiem codzienne, drobne działania prowadzące do całkowitego pozbawienia ofiary kontroli nad własnym życiem. Może to być nieustanne sprawdzanie paragonów, kontrolowanie wydatków, przekonywanie ofiary, że nie umie gospodarować pieniędzmi, a z czasem zakaz pracy lub odbieranie zarobionych środków. Często zaczyna się od subtelnych ograniczeń, które z czasem przechodzą w dominację. Przykładem może być sytuacja, kiedy to partner zabiera wszystkie pieniądze i sam decyduje o ich wykorzystaniu. Ofiara nie ma wówczas możliwości kupienia jedzenia, środków higienicznych czy prezentu dla dziecka bez jego zgody. W innych przypadkach to dzieci wykorzystują finansowo starszych rodziców, przejmując ich emerytury lub zmuszając do sprzedaży mieszkania. Mimo braku przemocy fizycznej sytuacje te prowadzą do gigantycznego cierpienia i utraty niezależności, więc nie wolno ich bagatelizować.
Przemoc ekonomiczna nie jest wyodrębniona w polskim Kodeksie karnym jako osobne przestępstwo, aczkolwiek sprawca nie może czuć się bezkarny i jak najbardziej może ponieść odpowiedzialność karną na podstawie innych przepisów. Najczęściej wykorzystywany jest art. 207, który penalizuje znęcanie się fizyczne lub psychiczne nad osobą najbliższą. Jeśli ograniczanie dostępu do środków finansowych powoduje cierpienie psychiczne, poczucie upokorzenia lub całkowite uzależnienie, sąd może uznać takie działanie za znęcanie się. Co więcej, w przypadku niełożenia na rodzinę możliwe jest zastosowanie art. 209, dotyczącego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego. Sprawca może odpowiadać także cywilnie, np. za naruszenie obowiązków małżeńskich lub działania sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Przemoc ekonomiczna może stanowić samodzielną podstawę do orzeczenia rozwodu, o ile sąd uzna, że doszło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego. Oznacza to, że wspólnota emocjonalna, fizyczna i gospodarcza między małżonkami przestała istnieć, a jednym z najważniejszych powodów jest finansowe zniewolenie jednego z partnerów. Sąd bierze pod uwagę, czy jedno z małżonków odmawia drugiemu dostępu do wspólnych środków, uniemożliwia pracę lub wykorzystuje swoją dominującą pozycję materialną. Tego typu zachowania mogą jak najbardziej skutkować przypisaniem winy w rozpadzie małżeństwa, co wpływa na wysokość alimentów i podział majątku. Szukasz wsparcia prawnego, które rozjaśni Twoje wątpliwości? W takim razie kontakt z Adwokatem Wołczkiewicz będzie doskonałą decyzją!
W momencie zawarcia związku małżeńskiego, z mocy prawa dochodzi do powstania tzw. majątkowej wspólności ustawowej. Jest to rodzaj małżeńskiego ustroju majątkowego, który oznacza m. in., że gromadzone w czasie małżeństwa przedmioty czy osiągane dochody – automatycznie stają się częścią wspólnego majątku. Praktyka pokazuje, że małżonkowie w chwili ślubu często nie zdają sobie sprawy z finansowych konsekwencji zawarcia małżeństwa, które odkrywają zbyt późno i niekiedy zbyt boleśnie.
Intercyza dotyczy wprowadzenia pewnych zmian w relacji majątkowej w trakcie trwania związku małżeńskiego. Istnieje również intercyza przedmałżeńska, która sporządzana jest przed ślubem. Intercyza może polegać na ograniczeniu bądź rozszerzeniu wspólności ustawowej lub ustanowieniu rozdzielności majątkowej – jak postrzega się ją w powszechnym przekonaniu. W pierwszym wariancie, intercyza może posłużyć do poszerzenia wspólności majątkowej o odrębne majątki każdego z małżonków, czyli o przedmioty nabyte przed nastaniem wspólności majątkowej, odziedziczone czy otrzymane w drodze darowizny przez jednego z małżonków.
Intercyza jest umową zawartą w formie aktu notarialnego, która reguluje małżeński ustrój majątkowy. Zgodnie z przepisami prawa rodzinnego istnieją cztery umowne ustroje majątkowe:
Jeśli chodzi o koszt intercyzy zwykle zamyka się on wydatkiem rzędu 600 złotych brutto – w tym taksa notarialna w maksymalnej wysokości 400 zł, opłata za wypisy oraz podatek VAT. Jeśli umowa majątkowa zostaje zawarta po ślubie, należy wziąć pod uwagę, że koszt sporządzenia takiego aktu zależy od wartości majątku wspólnego i może on wahać się od kwoty 100 do nawet 10 000 zł.
Należy wspomnieć, że intercyza małżeńska nie wpływa na dziedziczenie ustawowe, gdyż ma na celu wyłącznie ukształtowanie relacji majątkowych małżonków za życia. Żadne więc zapisy intercyzy nie wpłyną na odziedziczenie przez współmałżonka majątku po zmarłym współmałżonku, z uwzględnieniem praw dzieci do spadku. Nawet wtedy gdy podstawą dziedziczenia jest testament, intercyza nie będzie miała wpływu na współmałżonka, a jeśli w testamencie zmarłej żony/męża został on pominięty, to ma prawo dochodzić zachowku.
Natomiast jeżeli występuje wspólna wola braku dziedziczenia po sobie małżonków w razie śmierci jednego ze współmałżonków, koniecznym będzie wcześniejsze zawarcie przed notariuszem umowy, w której małżonkowie zrzekną się takiego prawa.
W przypadku gdy współmałżonek podejmuje ryzykowne inwestycje, nieodpowiedzialne decyzje bądź niefrasobliwych poczynania finansowe intercyza jest skutecznym sposobem na uchronienie się przed przykrymi konsekwencjami. Warto tylko pamiętać, że intercyza nie uchroni współmałżonka przed skutkami zobowiązań zaciągniętych przed datą spisania umowy majątkowej małżeńskiej. Wcześniej nabyte długi będą więc egzekwowane z aktywów każdego małżonka, jeśli powstały w czasie obowiązywania wspólności majątkowej – jak w przypadku kredytu na mieszkanie zaciągniętego od razu po ślubie.
Od chwili podpisu intercyzy małżeńskiej, każdy z małżonków samodzielnie odpowiada wobec wierzycieli za podejmowane przez siebie zobowiązania, pomijając te zaciągane na zaspokojenie zwykłych potrzeb rodziny. Do skutecznego rozdziału odpowiedzialności współmałżonków za długi powstałe w trakcie małżeństwa, wierzyciel musi posiadać wiedzę o zawartej pomiędzy małżonkami intercyzie. Wówczas ewentualne działania windykacyjne ograniczać się będą tylko do majątku faktycznego dłużnika, czyli małżonka, który zaciągnął konkretne zobowiązanie.
Jeśli jeden z małżonków ma długi, drugi małżonek nie musi obawiać się o utratę swojego majątku, albowiem wierzyciele w takim przypadku nie mogą zaspokoić się z jego majątku osobistego. Przy czym, należy mieć na uwadze, że umowa majątkowa małżeńska jest skuteczna wobec wierzyciela, gdy ten zostanie o poinformowany o jej rodzaju przed powstaniem wierzytelności. Małżonek , który zaciągnie zobowiązanie i nie poinformuje wierzyciela o tym, że w małżeństwie panuje ustrój rozdzielności majątkowej, musi liczyć się z faktem, iż wierzyciel może zaspokoić się też z majątku drugiego małżonka. Warto również wiedzieć, że intercyza nie uchroni drugiego małżonka przed długami, jeśli powstały one po ślubie, a przed zawarciem umowy rozdzielności majątkowej.
Zdecydowanie warto już na początku zdecydować się na wprowadzenie rozdzielności majątkowej, po rozwodzie bowiem małżonkowie nie stają w takim przypadku przed koniecznością przeprowadzenia postępowania o podział majątku wspólnego, a ten trwać mógłby nawet latami – co potwierdzi każdy doświadczony adwokat od rozwodów w Warszawie. Strony unikają konfliktu na tle finansowym, gdyż każda z nich ma odrębny majątek. Jeśli małżonkowie wprowadzili ustrój rozdzielności majątkowej po zawarciu małżeństwa, podział majątku wspólnego będzie dotyczyć tylko składników nabytych do dnia wejścia umowy w życie, co również ułatwi małżonkom porozumienie w tym zakresie. Mamy również ustrój rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków - w jego przypadku, po rozwodzie, małżonek którego dorobek jest mniejszy, może żądać od drugiego małżonka jego wyrównania poprzez zapłatę stosownej kwoty lub przeniesienie prawa. Z kolei w pozostałych przypadkach po rozwodzie małżonkowie będą musieli dokonać podziału majątku wspólnego.
Wprowadzenie rozdzielności majątkowej nie musi oznaczać braku zaufania do partnera. Wspomniany ustrój służy głównie zabezpieczeniu interesów majątkowych obu stron i zapobiega konfliktom w ramach postępowania o podział majątku wspólnego, które potrafi toczyć się latami. Z drugiej strony wśród wad ustroju rozdzielności majątkowej należy wskazać, że małżonkowie nie będą mogli się wspólnie zadłużać – ponadto, zdolność każdego z nich będzie liczona, co może wiązać się z koniecznością znalezienia poręczyciela przy zaciąganiu kredytu. Ustrój rozdzielności majątkowej uniemożliwia również małżonkom wspólne rozliczanie podatku dochodowego.
