Wydziedziczenie to zapis w testamencie, który pozbawia bliską osobę prawa do zachowku. Jest skuteczne tylko wtedy, gdy spadkodawca wskaże w testamencie konkretną przyczynę z art. 1008 Kodeksu cywilnego. Ogólnikowy zapis albo przebaczenie sprawiają, że wydziedziczony nadal może żądać zachowku.
Wydziedziczenie to pozbawienie osoby uprawnionej prawa do zachowku. Sam testament na rzecz innej osoby nie wystarczy. Pominięte w testamencie dziecko nie dziedziczy, ale może żądać zachowku. Dopiero skuteczne wydziedziczenie odbiera mu i to prawo.
Spadkodawca może wydziedziczyć osobę uprawnioną do zachowku tylko z 3 powodów wymienionych w art. 1008 KC:
Słowo „uporczywe” ma znaczenie. Jednorazowa kłótnia czy krótka przerwa w kontaktach nie wystarczy.
Skuteczne wydziedziczenie wymaga wskazania w testamencie konkretnej przyczyny i opisu zachowania. Najlepiej podaj fakty, okres i ich skutki.
| Zapis błędny | Zapis poprawny |
|---|---|
| „Wydziedziczam syna Jana, bo był złym synem.” | „Wydziedziczam syna Jana Kowalskiego na podstawie art. 1008 pkt 3 KC. Od 2015 r. Jan nie utrzymuje ze mną kontaktu, nie odwiedził mnie w szpitalu w 2021 i 2023 r. i odmawia pomocy, mimo moich wielokrotnych próśb.” |
| Dlaczego nieskuteczny: brak konkretnej przyczyny, sąd nie może jej ocenić. | Dlaczego skuteczny: wskazuje przepis, fakty i ich uporczywość. |
Wydziedziczenie możesz zapisać w testamencie własnoręcznym. Testament notarialny trudniej jednak podważyć. Przeczytaj, ile wynosi zachowek, którego chcesz kogoś pozbawić.
Wydziedziczyć można tylko osoby uprawnione do zachowku: dzieci i dalszych zstępnych, małżonka oraz rodziców. Można wydziedziczyć także małoletnie dziecko, jeśli zachodzą przesłanki – w praktyce zdarza się to rzadko.
Rodzeństwa nie trzeba wydziedziczać. Rodzeństwo nie ma prawa do zachowku, więc wystarczy pominąć je w testamencie.
Zstępni wydziedziczonego dziecka mają prawo do zachowku, nawet gdy ich rodzic żyje (art. 1011 KC). Wydziedziczenie syna nie odbiera więc zachowku wnukom.
Wydziedziczenie podważasz w sprawie o zachowek. Wydziedziczony składa pozew o zapłatę zachowku, a sąd ocenia, czy wydziedziczenie było skuteczne. Najczęstsze argumenty:
Ciężar dowodu prawdziwości przyczyny spoczywa na spadkobiercy, który powołuje się na wydziedziczenie. Roszczenie o zachowek przedawnia się po 5 latach od ogłoszenia testamentu (art. 1007 § 1 KC).
Wydziedziczenie zapisuje spadkodawca w testamencie. Uznanie za niegodnego orzeka sąd po śmierci spadkodawcy, na żądanie innej osoby (art. 928–929 KC). Niegodny jest wyłączony od dziedziczenia całkowicie.
Uznania za niegodnego trzeba żądać w ciągu roku od dowiedzenia się o przyczynie, ale nie później niż 3 lata od otwarcia spadku. Jedną z przyczyn jest uporczywe uchylanie się od alimentów wobec spadkodawcy.
Nie. Wydziedziczenie pozbawia całego zachowku. Możesz natomiast inaczej rozdzielić majątek w testamencie.
Tak – zmieniając lub odwołując testament. Wydziedziczenie traci też moc, gdy spadkodawca przebaczył.
Nie. Wystarczy ważny testament własnoręczny. Notariusz zmniejsza jednak ryzyko zarzutów co do formy i stanu zdrowia.
Zachowek nie należy się m.in. przy skutecznym wydziedziczeniu, uznaniu za niegodnego, zrzeczeniu się dziedziczenia, odrzuceniu spadku i po przedawnieniu roszczenia.
Maksymalna taksa za testament to 50 zł netto, a z poleceniem, zapisem lub wydziedziczeniem – 150 zł netto, plus VAT i wypisy.
Źródła: Kodeks cywilny (art. 928–929, 991–1011) – https://isap.sejm.gov.pl
Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy.
